ध्रुव

सूर्य-वंशी उत्तानपाद राजा ॥

रूपवंती तयास दोन भाजा ॥

कनिष्ठेशी अत्यंत प्रीत-माया ॥

पट्टराणीची पडो न दे छाया ॥१॥

वरिष्ठेसी जाहला एक पुत्र ॥

भक्त-राज वैकुंठ-पाळ-मित्र ॥

सु-कुमार आ-कर्णे-पद्म-नेत्र ॥

ठाण माण रेखिले जेवि चित्र ॥२॥

पांच वर्षे लोटली ध्रुवा आंगी ॥

पिता ठाऊका नाही तयालागी ॥

पुसे मातेसी भक्त-राज योगी ॥

तात कोठे तो सांग मला वेगी ॥३॥

म्हणे माता तान्हया तोचि तूझा ॥

धराधीश बोलती ज्यास प्रजा ॥

येरु बोले पाहीन पिता माझा ॥

नको जाऊ मारील राज-भाजा ॥४॥

पूर्व-पुण्ये शुभ दिवस ऊगवला ॥

मुलांसंगे तो राज-गृहा गेला ॥

राज-दृष्टी सन्मूख उभा ठेला ॥

पिता पाहे तो मोह झळंबला ॥५॥

अ-नीवार मोहास पूर आला ॥

ऊचलोनी मांडिये बैसवीला ॥

बाळ-शब्दे खेळवी तनू-जाला ॥

न साहे ते राणीस कोप आला ॥६॥

उचंबळे क्रोधाग्नि शिखा टाकी ॥

कवण बोले बैसला राज-अंकी ॥

राव कैसा खेळवी कवतूकी ॥

ध्रुव राजा होईल धरा-लोकी ॥७॥

धरोनीया सापत्न-भाव चित्ती ॥

पदे लोटोनी पाडियला क्षीती ॥

रडत गेला माउली जेथ होती ॥

अश्रु-पाते हालवी नेत्र-पाती ॥८॥

म्हणे माता तान्हया काय झाले ॥

कोण पापीये तूज गांजियेले ॥

मला राये मांडिये बैसवीले ॥

राज-भाजेने पदे लोटियेले ॥९॥

बुझावीता माउली काय बोले ॥

अम्ही देवासी नाहि पूजियेले ॥

येरु बोले तो देव कसा आहे ॥

वसे कोठे तो सांग लवलाहे ॥१०॥

माय बोले सर्वत्र देव आहे ॥

चराचर ही व्यापूनि विश्व राहे ॥

तयालागी धुंडिती महा-योगी ॥

पूर्ण पुन्ये दरूषण तयांलागी ॥११॥

तुझी बुद्धी काय बा वय सान ॥

तुला कैसे देईल दरूषण ॥

ध्रुव बोले त्यागीन तरी प्राण ॥

हरी देईना जरी दरूषण ॥१२॥

उभा जैसा तैसाचि निघे वेगे ॥

रडत पाठी लागली माय मागे ॥

पुत्र गेला रायासि दूत सांगे ॥

राय झाला घाबरा मोह-संगे ॥१३॥

सर्व सौख्याचे मूळ बाळ माझे ॥

ध्रुव गेला घेणार राज्य-ओझे ॥

वनी प्राण त्यागीन लोक-लाजे ॥

काय जीणे मारिले दुष्ट भाजे ॥१४॥

लवलाही लागला ध्रुवा-पाठी ॥

म्हणे बाळा ऐक बा एक गोष्टी ॥

बुझावीतो तुज धरुनि हनूवटी ॥

तुजवीणे दाटला प्राण कंठी ॥१५॥

फीर मागे देईन एक गाव ॥

ध्रुव बोले मागेन जगन्नाथा ॥१६॥

राय बोले देईन एक देश ॥

ध्रुव बोले देईल जगदीश ॥

अर्ध राज्य दीधले आण तूझी ॥

ध्रुव बोले देवासि लाज माझी ॥१७॥

सर्व राज्य दीधले फीर मागे ॥

ध्रुव बोले देइजे रमा-रंगे ॥

स्नेह का रे सांडिला ध्रुवा आजी ॥

काळ-तोंडा जाहलो जगामाजी ॥१८॥

ध्रुव बोले पितयास तात देवा ॥

आता येतो मी लोभ असो द्यावा ॥

हरी-भक्तीचा लोभ कसा देही ॥

अनू-तापे कोंदल्या दिशा दाही ॥१९॥

सर्व भावे उभवूनि दोन बाही ॥

म्हणे देवा भेट दे लवलाही ॥

निरंजनी जावोनि उभा राहे ॥

शोक आ-क्रोशे करूनिया बाहे ॥२०॥

दुरूनीया अष्टाक्ष-सुता पाहे ॥

तया दृष्टी सायुज्य-पदा लाहे ॥

जवळ येऊनी पुसे बाळका जी ॥

सान वय तू कोण ह्या वनामाजी ॥२१॥

पूर्व वृत्तांत सांगे नारदासी ॥

आयकोनी तोषला देव-ऋषी ॥

गुरू-मंत्रावाचोनि देव कैचा ॥

श्रुती सार्‍या बोलती अशी वाचा ॥२२॥

सकल मंत्रामाझारि मुख्य साचा ॥

मंत्र-राज द्वादशा अक्षरांचा ॥

ध्रुवा कानी सांगूनि मुनी गेला ॥

जपतांची तो ह्रदयि प्रगटला ॥२३॥

चतुर्भूज सायूध घन-नीला ॥

तया दृष्टी सन्मूख उभा ठेला ॥

दिव्य रूपा त्या ध्रुवे देखियेले ॥

नमस्कारोनी मनी पूजियेले ॥२४॥

देव बोले तू काय इच्छितोसी ॥

धराधीश की स्वर्ग-भोग-वासी ॥

ध्रुव बोले मज भक्ति सदा देई ॥

पद न दीजे ऊठवी दुजी आई ॥२५॥

ध्रुव यानी तो वाहुनिया नेला ॥

ध्रुव-स्थानी तो अढळ बसविला ॥

चंद्र सूर्य नक्षत्र ग्रह तारा ॥

सप्त-ऋषिही घालिती ज्यास फेरा ॥२६॥

ध्रुवाख्यान ऐकती गाति वाचे ॥

ध्रुवासनींही अ-ढळ वास त्यांचे ॥

चिंतामणी गावोनि गुण साचे ॥

सौख्य पावोनी हरी-पदी नाचे ॥